Bolest koja sprečava hedonizam – Celijakija

“Alergija” na gluten dobija sve veću pažnju, kako naučne javnosti, tako i laika.

Kome da se zahvalimo?  Poznatim ličnostima koje, po nekima, na prenaglašen način prezentuju ovu bolest, ili sve češćim natpisima koje čitamo na poleđinama namirnica – BEZ GLUTENA? Čini se da je ishrana bez glutena veoma brzo ušla u “modu” i proširila se manijakalnom brzinom. Da li to treba staviti u koš sa ostalim životnim navikama koje se preuzimaju iz tabloida, nestručnih časopisa o stilovima života i pseudonaučnih članaka, ili zapravo tu postoji ikakva naučna pozadina?

Ishrana bez glutena je prvi put uvedena kao jedini način terapije jedne od kasnije primećene, veoma podmukle bolesti koja se naziva – celijakija. Među laicima poznatija je kao “alergija” na gluten ili glutenska enteropatija. Gluten je molekul iz grupe proteina i nalazi se kao osnovni sastojak u pšenici, raži, ječmu. Prirodno ovas ne bi trebalo da sadrži gluten, međutim, zbog čestog uzgajanja u blizini pšenice može se desiti kontaminacija ovim proteinom. Ono što se navodi kao najopasnije kod glutena jeste jedan proteinski lanac koji ga sačinjava, a naziva se alfa glijadin.

Alfa glijadin, koji izgrađuje gluten, je protein iz reda prolamina; proteina koji su bogati aminokiselinama prolinom i glutaminom. Zbog svoje specifične strukture ovaj protein ne može biti u potpunosti razgrađen od strane enzima našeg digestivnog trakta (svaki protein mora se dejstvom ovih enzima iseći na osnove jedinice građe, a to su aminokiseline, koje se nakon toga aporpcijom uvode u krvotok i iskorišćavaju u organizmu). Enzimi digestivnog trakta alfa glijadin seku na manje jedinice, najčešće od po trideset i tri aminokiseline.

 Apsorpcija kroz sluznicu creva može se vršiti samo transcelularno; kroz samu ćeliju, što uslovljava prolazak samo malih molekula. Ovaj molekul od trideset i tri aminokiseline je veliki i normalno ne bi mogao da se apsorbuje, no, remeteći tesne veze između ćelija sluznice creva, ovaj molekul uspeva da prođe između samih ćelija, a ne kroz ćeliju.

glutenenzimDalji tok patogeneze uslovljen je enzimom koji se nalazi u podsluzokožnom delu digestivnog trakta, gde je ovaj molekul penetrirao. Enzim vrši reakciju deaminacije ovog molekula i čini da takav molekul biva prepoznat kao “strano telo” u podsluzokoži creva. Kod osoba koji su, pretpostavlja se, zbog mutacija u nekoliko različitih gena, podložni imunološkoj reakciji na alfa glijadin, ovo direktno pokreće imuni odgovor posredovan T – ćelijama imunskog sistema. Kao posledica, javljaju se histološke promene u sluznici creva, crevne resice koje povećavaju apsorpcionu površinu creva propadaju i javlja se sindrom loše apsorpcije. Klinička slika obuhvata dijareju, bol u stomaku, distenziju abdomena i potencijalnu anemiju zbog loše apsorpcije hranljivih materija, jer je sluznica creva uništena nakon imunološke reakcije.

Dijeta bez glutena, trenutno, jedino je rešenje za osobe koje imaju celijakiju. Ova dijeta preporučuje se i osobama koje imaju simptome otežanog varenja, ukoliko se stanje smiruje i poboljšava nakon prestanka unošenja glutena.

Svetski žurnal gastroenterologije nedavno je objavio pilot studiju koja se bavi potencijalnim lekom za celijakiju. Holandski naučnici sa Instituta za gastroenterologiju i hepatologiju oblikovali su svoje istraživanje na pretpostavci da će uzimanje glutena zajedno sa lekovima koji sadrže enzime sposobnije od enzima u našem digestivnom traktu da u potpunosti razlože gluten, smanjiti mogućnost kontakta toksičnih proteina sa ćelijama imunskog sistema. Dobrovoljcima, obolelim od celijakije, u toku istraživanja bilo je dozvoljeno da uzimaju nekoliko parčića hleba (koji sadrže približno 7g glutena). Jedan broj pacijenata dobijao je uz hleb lek – enzim izolovan iz bakterije za koji je pretpostavljeno da može u potpunosti razložiti gluten, dok su ostali dobijali placebo. Nakon toga pacijentima je rađena biopsija creva, merenje količine T – ćelija imunskog sistema i antitela u krvi. Zaključeno je da je sigurno primenjivati enzim izolovan iz bakterije.

Mnogi pacijenti u toku dužeg perioda korišćenja leka sa ovim enzimom pokazali su odgovarajuća poboljšanja, dok je takođe pokazano da u laboratorijskim uslovima ovaj enzim ima sposobnost da razlaže gluten.  Međutim, autori rada Gj. Tack i JM van de Water, zaključuju da ovom enzimu još ne treba dati zeleno svetlo, jer se ispostavilo da nije došlo ni do kakvih pogoršanja u kliničkoj slici kod ispitanika koji su dobijali placebo, što zapravo navodi na razmišljanje da li je enzim u leku uopšte delovao?

Veća i komplikovanija istraživanja, sa većim brojem ispitanika i drugačije koncipiranim eksperimentima su u toku. Pored ovog leka u toku su ispitivanja još dva dodatna leka sa drugačijim mehanizmima delovanja.  Jedan od njih radi na principu blokiranja prolaska molekula od trideset i tri aminokiselina u podsluzokožu creva, dok drugi dovodi do iskuljučivanja ili eliminacije aktiviranih ćelija imunskog sistema.

Američki gastroenterolozi pozitivno gledaju na primenu ovih lekova, ali sumnjaju da će dijeta bez glutena ikada biti napušteni način sprečavanja komplikacija kod celijakije, jer bilo koji lek, zbog mehanizma na koji deluje, pacijenta može da štiti samo od nekoliko grama glutena dnevno, a ishranom ga mi unosimo mnogo više.

Dok se klinička istraživanja ne završe i dok naučna zajednica ne da zeleno svetlo ovakvim tretmanima, obolelima od celijakije preostaje mukotrpno traganje za namirnicama bez glutena u Srbiji, kao i dobijanje nezamislivo malih količina bezglutenskog brašna na lekarski recept, uz neizbežne probleme oko finansiranja preostale potrebne količne, zbog enormno visokih cena bezglutenskog brašna u slobodnoj prodaji.

Komentari

Nemanja Stanojević

Rođen u Zaječaru. Uči da bude doktor medicine na Medicinskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Pravi naučne korake u Petnici. Pored nauke voli i umetnost. Piše poeziju i prozu; nekada se i bavio glumom.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *