Zaboravljeni Heroji – Ivan Milutinović

Detalj sa reljefa sa spomenika na Groblju osloboditelja Beograda 1944

Detalj sa reljefa sa spomenika na Groblju osloboditelja Beograda 1944

U današnja, da iskoristimo čuvenu kovanicu ruskih hroničara iz 17. veka, „smutna vremena“, zločinci i  krvoloci bivaju proglašavani stradalnicima, mučenicima i velikim herojima. Oslobođenje Beograda od nacističkog okupatora se obeležava uz namerno izvrtanje simbola i unošenje onih koji političkoj eliti odgovaraju dok se istine i pravi heroji potiskuju.

Ipak, u čitavoj toj nakaradnoj ujdurmi, ne bi bilo loše da pokucamo na vrata zaboravljenih asova i podsetimo se nekih nepravedno zaboravljenih i na stranicama istorijskih radova i novinskih feljtona nepoželjnih ličnosti.


Ivan Milutinović – Milutin, rođen je u Stijeni Piperskoj, u ondašnjoj Knjaževini Crnoj Gori,  27. septembra 1901. godine. Bio je istaknuti jugoslovenski komunista i revolucionar, učesnik NOB-a i narodni heroj.

Milutinović je bio učesnik narodnooslobodilačke borbe od 1941. kao član Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, komandant Glavnog štaba narodnooslobodilačkih partizanskih odreda Crne Gore, član Predsedništva AVNOJ-a i NKOJ-a.

Da se vratimo u tradiciju crnogorskih porodica. Milutinovići iz Cerovica (zaseok u kome je živela Ivanova porodica) su nastavak bratstva Božovića, koji su od Božidara Vukotina, prvog vojvode piperskog, davali Piperima vojvode i serdare.

Ivanov deda Vukalica bio je barjaktar. Otac Rade je umro od rana zadobijenih na Skadru 1914. godine, a stric Miro i njegov sin Stanko poginuli su na Muselimovoj glavici. Ivanova majka Stefa je bila kćerka popa Radovana Markovića iz Liše.

Ploča u rodnom mestu

Ivanovi ujaci su se nalazili u Rusiji, gde su studirali. Petar i Miloš su u Kijevu studirali prava, a Vukašin je u Harkovu završio prvo medicinski, a potom veterinarski fakultet; bio je učesnik Oktobarske revolucije i Lenjinov saradnik i lični prijatelj.

Odjeci Oktobarske revolucije stigli su i do Crne Gore. Polet Oktobra je najviše zahvatio omladinu, radnike i đake. Proslave Prvog maja u Podgorici su bile masovne, a „Radnički dom“ je postao stecište mladih.

Milutinović je bio čest posetilac „Radničkog doma“, a tajni sastanci podgoričkih gimnazijalaca bili su sve češći. Pošto su ga zapazile vlasti, bio je prinuđen da napusti Podgoricu.

Otišao je kod svog brata Vasilija u Negotin, gde je završio 7. razred gimnazije. Potom je odlučio da napusti školovanje i otišao u Priboj, gde se zaposlio kao praktikant. Iz zdravstvenih razloga, napustio je posao i otišao kod brata Ilije u Sarajevo, da se leči.

U Sarajevu je ostao do izlečenja, a potom je otišao u Beograd, gde je nastavio školovanje, a kao gimnazijski maturant se priključio Komunističkoj partiji, 1923.

Njegova politička uverenja je u ranoj mladosti oblikovao ujak Vukašin Marković, kog je upoznao neposredno po njegovom dolasku iz Rusije. Vukašin je bio čest gost u kući Milutinovića, a za vreme ilegale se skrivao u njihovom domu, bežeći od žandarma.


Više od istorije:

Suecki kanal – geostrateška okosnica dugog XIX veka


Ivan se, posle završene mature, 1924. godine upisao na Pravni fakultet Beogradskog univerziteta i odmah se uključio u rad Udruženja studenata marksizma. Bio je pročelnik studenata marksista na Pravnom fakultetu, član uprave Centralnog veća studenata marksista na Beogradskom univerzitetu i, ujedno, blagajnik.

Bio je i član uprave opšteg studenskog udruženja „Pobratimstvo“ i jedan od osnivača i potpredsednik studenskog udruženja „Progres“, osnovanog 1928. godine, koje je okupljalo sve studente, a ne samo marksiste.

Predavanja su bila osnovni oblik rada Udruženja studenata marksista, a predavači su bili poznati naučni radnici. U diskusijama su, sem studenata, učestvovali pisci, novinari, profesori, advokati idr. Među predavačima su bili: Sreten Stojanović, dr Sima Marković, Mika Todorović, dr Nikola Konstantinović, Rade Drainac, Veselin Masleša, Otokar Keršovani i drugi.

Njegova aktivnost u radu Udruženja nije se sastojala samo u organizovanju predavanja i u diskusijama. Kao blagajnik Udruženja bio je zadužen i za rasturanje knjiga, brošura i časopisa u beogradskim organizacijama radnika.

U godinama „Obznane“ došlo je do rascepa u, do tada jedinstvenom, studentskom pokretu. Tada se stvorila studentska organizacija jugoslovenskih nacionalista „Orjuna“. Dolazilo je do čestih sukoba između ove dve studentske frakcije, koji su bili oštri i krvavi.

U jednom od obračuna, Milutinović je ranjen. Orjunaši su ga napali i gvozdenom šipkom udarili u glavu. Obliven krvlju, sklonio se u zgradu Univerziteta, a kad je opasnost prošla, uz pomoć službenika Kaluđerovića, koji je tu radio, uspeo je da dođe do Kolarčeve ulice kod svog prijatelja Mila Popovića, čiji je stan bio često utočište crnogorskih komunista.

Ivan Milutinović je bio dobro poznat beogradskoj policiji i agenti su ga često pratili. Naročito se na njega bio okomio Svetozar Vujković. Policijski agenti su ga uhapsili 24. januara 1928. godine i zatvorili u Glavnjači.

Tada su počela teška i duga saslušanja, koja je vršio lično Vujković. Pošto Milutinović u početku nije ništa odgovarao, u sobu su ušla dva batinaša, od kojih je jedan u rukama imao volujsku žilu, a drugi upletenu žicu, i počeli da ga biju. I narednih dana su usledila još drastičnija premlaćivanja. U Glavnjači se upoznao sa revolucionarima Radom Vujovićem i Otokarom Keršovanijem, čija je predavanja organizovao i slušao.

Nakon suđenja i izvođenja dokaza, Prvostepeni sud za grad Beograd, 17. marta 1928. godine, osudio ga je po Zakonu o zaštiti javne bezbednosti i poretka u državi na kaznu od šest meseci zatvora.

Kaznu je izdržavao u Požarevačkom zatvoru i na slobodu je pušten 7. avgusta 1928. godine. Po izlasku iz zatvora, Milutinović je u Beogradu radio na organizaciji Crvene pomoći. Zaposlio se u fabrici šećera na Čukarici i aktivno politički radio među radnicima.

Krajem decembra 1928. godine otišao je, po partijskom zadatku, u Crnu Goru, a u Beograd se vratio u februaru 1929. godine. Šestojanuarska diktatura kralja Aleksandra Karđorđevića je prekinula svaki oblik političkog delovanja u zemlji. Nastupali su progoni i hapšenja komunista.

Sledeće godine njegovog života bile su obeležene robijom u ozloglašenoj tamnici za političke zatvorenike, Sremskoj Mitrovici. Robiju je težom činilo i Ivanovo loše zdravstveno stanje, zbog koga je dobio premeštenje u Lepoglavu, međutim, tamošnja samica, iako prostranija, bila je vlažnija i hladnija.

Za vreme robije stalno je učio i radio. Posebno se zanimao za izučavanje ekonomskih i nacionalnih problema, a naročito seljačkog pitanja. Kao član zatvoreničkog komiteta rukovodio je sekcijom i bio predavač na „Crvenom univerzitetu“ iz te oblasti. „Crveni univerzitet“ je bio svojevrsna partijska škola koja je pripremala komuniste za dalji partijski rad.

U tišini i uzanom prostoru ćelije – samice, radili su Otokar Keršovani, Ognjen Prica, Moša Pijade i Ivan Milutinović.

Njegovo delovanje tokom NOB-a je prilično velika tema, te bismo učinili nepravdu pokušajem da se njome pozabavimo u nekoliko rečenica.

Poginuo je prilikom pokušaja da se iz Pančeva, šlepom „Kostolac 14“ prebaci u oslobođeni Beograd.

Ivan Milutinović Milutin je 6. jula 1945. godine proglašen za narodnog heroja Jugoslavije, a pored ovog velikog priznanja proglašen je i za narodnog heroja Albanije i odlikovan sovjetskim Ordenom Kutuzova prvog reda. Grad Berane je u znak sećanja na njega, 21. jula 1949. godine poneo ime Ivangrad, i nosio ga sve do 1992. godine. U beogradskom naselju Višnjici, nedaleko od mesta njegove pogibije, nalazi se osnovna škola koja nosi njegovo ime.

Preduzeće za premošćenje vodenih prostranstva i reke iz Beograda takođe nosi njegovo ime. Biste Ivana Milutinovića, nalaze se u Bileći ispred nekadašnjeg logora, kao i u Podgorici, u parku koji je nekada nosio njegovo ime.

Pored osnovne škole u beogradskom naselju Višnjica, ime Ivana Milutinovića nosi i osnovna škola u Subotici.


Pojedinac između sloboda i jednakosti

Komentari
Nikola Pavlović

Nikola Pavlović

Doktorant na Odeljenju za istoriju Filozofskog fakulteta u Beogradu. Bavi se političkim idejama druge polovine XIX veka, posebno socijal-demokratijom i međunarodnim odnosima do izbijanja Velikog rata.
Nikola Pavlović

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *