Brexit – Posmatran iz perspektive nuklearnog oružja

Kako se približavaju izbori i referendumi koji će značajno obeležiti turbulentni politički život Evrope, nacionalnih država i međunarodnih organizacija, smatram da je interesantno baviti se pitanjem „Brexita“ iz drugačije perspektive da bi se lakše i jasnije objasnio položaj Ujedinjenog kraljevstva Velike Britanije i Severne Irske i pružio argumentaciju na pitanje zašto mislim da Ujedinjeno kraljevstvo neće napustiti Evropsku Uniju.

Od razvoja Menhetn projekta, na koji su vlasti Sjedinjenih Američkih Država, utrošile ogromne sume novca – navodi se od dvadeset do trideset milijardi američkih dolara po današnjim standardima – posedovanje nuklearnog oružja postaje imperativ Sovjetima pa kasnije i Evropskim zemljama. Racionalizujući nuklearno oružje zaključuje se da ostvarivanje interesa u međunarodnim vodama zavisi od posedovanja istog. Jasno se uočava paradoks koji propagiraju NWS (Nuclear Weapon States). Postojanje nuklearnog oružja koje je izazvalo nesagledive posledice japanskom stanovništvu, u modernom i prosvećenom društvu, postaje opšteprihvaćeno i nužno. Jedino oružje iz kategorije WMD (Weapons of Mass Destruction) koje nije zabranjeno međunarodnim konvencijama ili pak rezolucijama Ujedinjenih nacija ( iako postoje posebni dokumenti koji regulišu širenje i pravljanje kao što je NPT – Non Proliferation Treaty). Dakle, značaj države se ogleda u posedovanju bojevih glava. Često se polarizacija moći za vreme Hladnog rata određivala samo na osnovu količine nuklearnog arsenala koji su posedovale SAD i Sovjetski savez. Ova postavka i jeste deo problema. Međunarodne odnose prožimaju i diktiraju interesi najmoćnijih država, odnosno interesi država koje poseduju nuklearno oružje. Što i jeste jedan od razloga za agresivnu i delotvornu politiku Izraela na Bliskom istoku, jer posedovanje nuklearnog oružja omogućava vođenje upravo takve politike. Zaista je izuzetno teško, ako ne i nemoguće, naterati države da se svojevoljno odreknu glavnog sredstva putem kojeg ostvaruju svoju volju i interese u svetskoj i regionalnoj politici.

Ujedinjeno kraljevstvo ne sprovodi ništa drugačiju politiku od Sjedinjenih Američkih Država ili pak Ruske Federacije, iako po političkoj, ekonomskoj i vojnoj moći zaista zaostaje u odnosu na pomenute dve supersile. Tome je dosta doprineo “Hladni rat” čije posledice i postojeću geopolitičku sitaciju i danas osećamo. Od čuvenog govora poštovanog premijera Ujedinjenog kraljevstva Vinstona Čerčila u Fultonu :“ Jedna senka pokriva pozornicu koju je donedavno osvetljavala saveznička pobeda. Od Štetina u Baltičkom moru do Trsta u Jadranskom moru spustila se posred kontinenta jedna gvozdena zavesa” . U Fultonu 1946.godine gde je najavljen početak “Hladnog rata” i spuštanje “Gvozdene zavese” počinje sprovođenje Maršalovog plana za ekonomsku revilatizaciju Evrope. U isto vreme se javlja fobija od Sovjetskog proboja konvencijalnim oružjem u Zapadnu evropu. Pomenuta ,sada, činjenica je dosta uticala na razvijanje nuklearnog programa Ujedinjenog kraljevstva pa i Francuske. Ujedinjeno kraljevstvo testira svoju prvu nuklearnu bombu 3.oktobra 1952, i time manje – više sprečava Sovjetski prodor u Zapadnu evropu. Slična situacija se odigrala i sa Francuskom Republikom. Za vreme pomenutog rata nuklearni arsenal svih nuklearnih sila počinje drastično da se uvećava, te dolazi do te mere da je rat nemoguć, što je i dokazala Kubanska kriza. Od te godine, 1962. vodeće zemlje uviđaju trivijalnost nuklearnog rata, te potpisuju ugovore po pitanju smanjenja nuklearnog oružja, jer održavanje istog podrazumeva izdvajanje ogromnih suma novca. I tu stoji moj glavni argument. Ogromni izdaci Ujedinjenog kraljevstva pri izgradnji nuklearnog arsenala, održavanja i transporta istog. U martu 2012. Kraljevska mornarica je potpisala ugovor sa firmom Babkok internešnal koje će trebati da unapredi HMS Vendžns za 350 miliona funti.  Sa druge strane prema izjavama zvaničnika vlasti budžet Ujedinjenog kraljevstva ne može da izdrži ovakve trivijalne izdatke. Izdaci koji su bili, samo za Ujedinjeno kraljevstvo, u 2011.godini 5,5 milijardi dolara i koji se iz godine u godinu uvećavaju.

Pomorska baza Klajd u Škotskoj

Pomorska baza Klajd Faslan u Škotskoj

Problematika “Brexita” sa vremenom postaje sve značajnija zbog nekoliko stvari. Nuklearna postrojenja koja Ujedinjeno kraljevstvo ima po Škotskoj. Nuklearne podmornice ( klase Vangard koje nose Trajdent rakete) koje se takođe nalaze na teritoriji Škotske u područijima Faslejn i Kulport. I kao poslednji aspekt problema “Brexita” jeste Škotska nezavisnost. Sa ovim se može povezati i regionalna nestabilnost u vidu ponovnog otvaranja pitanja Severne Irske i aktiviranja Irske republikanske armije (IRA).

Od prvog pominjanja referendum i pokretanje kampanje za izlazak Ujedinjenog kraljevstva iz Evropske unije, provlači se pitanje Škotske nezavisnosti. Jedno je sigurno, ako Britanija izađe iz Evropske unije, Škotska napušta Ujedinjeno kraljevstvo. Tu se stvaraju novi problemi za ostrvsku državu. Između ostalog Ujedinjeno kraljevstvo će se suočiti sa ogromni finansijskim problemima povezanih sa transportom nuklearnih raketa, održavanjem istih i građenjem novim nuklearnih postrojenja. Dakle, ako Škotska proglasi nezavisnost vlasti Ujedinjenog kraljevstva će morati da premeste nuklearne podmornice iz Faslejna i Kulporta. Premeštanje atomskog oružja je izuzetno opasan i skup posao. Prema rečima tadašnjeg ministra odbrane : “Teroristički napad na konvoj koji prevozi nuklearno oružje može da dovede do oštećenja ili aktiviranja nuklearne bombe na teritoriji Ujedinjenog kraljevstva, te da su posledice takvog incidenta ogroman gubitak života i nemogućnost da Ujedinjeno kraljevstvo funkcioniše kao suverena država”. U ovakvim okolnostima se rađaju i funkcionišu terorističke grupe kao što su Al – Nusra front, Al – Kaida kao i najorganizovanija teroristička grupa Islamska država Iraka i Sirije. Svakako situacija koja je podložna terorističkim napadima što predstavlja veliku bojazan sveta, ne samo pojedinačne države.

Sa druge strane buduća vlast novog oblika Ujedinjenog kraljevstva će morati da se suoči sa cinjenicom da će izgubiti kontrolu nad nuklearnim postrojenjima koja se nalaze u Škotskoj. To, naravno, podrazumeva sve više i više novca koji se uliva u građenje novih nuklearnih postrojenja i još jednom naglašavam, transporta, skladištenja i održavanja nuklearnog oružja. Primera radi, Sjedinjena Američke Države troše dva miliona dolara po satu zbog održavanja nuklearnog naoružanja. Svakako da SAD imaju veći nuklearni arsenal od Ujedinjenog kraljevstva ali i UK sa manjim nuklearnim asenalom takođe troši ogromne sume novca.

Pored toga razumno je da se postavi pitanje da li bi Škotska jednostavno prepustila kontrolu nad nuklearnim podmornicama koje se nalaze na njenoj teritoriji vlastima Ujedinjenog kraljevstva? Škotlanđani su takođe, kao stanovnici Ujedinjenog kraljevstva, finansirali izgradnju tih podmornica što znači da imaju ista prava na posedovanje tih podmornica kao i ostale zemlje koje čine zajednicu pod nazivom Ujedinjeno kraljevstvo Velike Britanije i Severne Irske.

Pored svih poteškoća sa kojima će se suočiti buduća vlast države javlja se još jedno pitanje. Ko garantuje da će novoformirana Škotska vlast da mirno preda kontrolu na nuklearnim podmornicama? Analizirajući značaj kakvo nosi nuklearno oružje, možemo pretpostaviti da će se formirati manje grupacije koje bi zahtevale da nuklearno oružje koje se nalazi na teritoriji Škotske pripadne njima. Ako se uzmu u obzir raniji protesti i formiranje kampa Grinam Komon i razvijene svesti kod Škotlanđana oko negativnih aspekata nuklearnog oružja, pitanje je da li bi se takve grupe uopšte formirale. Dosta toga će zavisiti i od politike Škotske Laburističke Partije kao i mišljenja i stavova organizacija civilnog društva. Međutim, ako se pogleda prestiž koji nosi posedovanje nuklearnog oružja veoma je lako da dođe do manipulacija, represija i formiranje lobističkih grupa koje će se zalagati za posedovanje. Različite teorije međunarodnih odnosa bi na svojstven način odgovorile na ovu dilemu, od idealizma do realizma. Stoga je značajno izneti ovakvu dilemu radi predviđanja i ostvarivanja uticaja za mirno rešenje u polju turbulentne politike ostrvske države.

Dakle, izlazak Ujedinjenog kraljevstva povlači sa sobom ogromne promene. Izlazak Škotske iz ostrvske zajednice, novih, ogromnih izdataka pri transportu i skladištenju kao i izgradnji novih nuklearnih postrojenja. Da li će se pomenuti potpuna nezavisnost i Velsa takođe ostaje misterija. Ako se pogleda trenutna ekonomska situacija u državi, globalna ekonomska kriza kojoj se ne nazire kraj i svi ekonomski i politički gubiti koje bi pretrpela vlast Ujedinjenog kraljevstva referendum po pitanju “Brexita” ne deluje kao svrsishodna i efikasna politika za ostrvsku državu.

Svakako da postoje pozitivni efekti izlaska iz Evropske unije, ali posmatrajući iz prizme nuklearnog arsenala i šta to znači po jednu turbulentnu državu jasno je da bi Ujedinjeno kraljevstvo imalo velikih političkih i ekonomskih problema, ako bi nastavilo da štiti svoj imidž kao jedne od najznačajnijih i najuticajnijih država na svetu.

Komentari

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *