Iranski Nuklearni Sporazum ˗ Kontekst, Značaj i Posledice

Potpisnici

Iran, P5+1 i predstavnici EU

Iran, P5+1 i predstavnici EU

Projekat „Iran nuclear deal framework“, koji je poznat pod terminom „nuclear deal“ predstavlja prekretnicu u ekonomskom, političkom i vojnom razvoju Islamske Republike Iran. Nuclear deal koji je potpisan između Irana i P5+1 država (Kine, SAD, Rusije, Francuske i Velike Britanije- zemlje nuklearne sile). Dodatak grupi P5 predstavlja prisustvo Nemačke (+1) koja ima trgovinski značaj za Iran kao i predstavnika EU i specijalizovanih agencija UN oko obustave i dodatne međunarodne kontrole nuklearnog programa.

Svakako, nuclear deal je od izuzetnog značaja za Iran, za ceo Bliski Istok kao i određene države na globalnom nivou. Regionalni značaj sporazuma se može videti kroz izjave izraelskih zvaničnika, kurdskih predstavnika i sve češćim optužbama i pretnjama od strane Saudijske Arabije i država persijskog zaliva.

Nuclear deal je dosta prodrmao trenutni status quo Bliskog Istoka i ugrozio dalju nadmoć Izraela, dok sa druge strane predstavlja značajni pomak za Iran kao i da donosi velike koristi za iranske „prijatelje“.


Bliski Istok, Iran i revolucija

Za razumevanje značaja ovog sporazuma moramo se malo i istorijski osvrnuti na događaje koji su dosta uticali i u jednu ruku naterali Iran da ga potpiše. Iran je nakon revolucije 1979. godine dosta bio izolovan na regionalnom i globalnom nivou, okružen neprijateljskim državama i moćnim neprijateljem kao što je SAD.

Iran se polako kretao ka formiranju nuklearnog programa, jer je opšte verovanje da posedovanje nuklearnog oružja sprečava svaku dalju agresiju ili intervenciju (logika ovog razmišljanja je dobila maha nakon američke intervencije u Iraku). Upravo je ovakva politika kao i zapaljiva retorika Ajatolaha Homeinija prema Izraelu dovela do ogromnog međunarodnog pritiska i kasnije ekonomskih sankcija prema Iranu od strane SAD, EU i UN-a.

Ajatolah Ruholah Homeini

Ajatolah Ruholah Homeini

Ekonomski faktori

Iran čija je ekonomija dominantno zasnovana na nafti i čija je vrednost oko 483 milijarde dolara, dosta je oštećen za vreme sankcija jer su sankcije bile, između ostalog, orijentisane na uvoz i izvoz nafte.

Izvoz nafte je od 2006 do 2011 opao sa 84% na 77%. Dalje, iranski analitičari procenjuju da je budžetski deficit za 2011/2012 fiskalnu godinu bio između 30 do 50 milijardi dolara. Pored ekonomskog aspekta, sankcije su dosta uticale i oslabile iranske vojne snage jer su takođe imale embargo na uvoz i izvoz oružja.

Ova činjenica se dodatno oslikava u osmogodišnjem ratu između Iraka i Irana, gde se oslabljeni Iran jedva odbranio od Iraka pretrpevši ogromne ekonomske gubitke. Pored svih navedenih poteškoća sva iranska sredstva su bila zamrznuta.

Takođe prema navodima guvernera centralne banke Irana, Mahmuda Bahmanija 2012. godine novi kurs američkog dolara od 12, 260 rijala.

Sa druge strane možda i jedina svetla tačka jeste činjenica da je Narodna Republika Kina ostala jedini značajni trgoviski partner Irana.

Kroz moreuz Ormuz, dnevno prođe 17 miliona barela nafte

Kroz moreuz Ormuz, dnevno prođe 17 miliona barela nafte

Neki novi (stari) sukobi

Pomenute okolnosti, rast moći Islamske države Iraka i Sirije (ISIS), čiji je Iran zakleti neprijatelj i možda jedini koji se zaista i bori protiv ISIS-a. Porast izraelskog uticaja na region i sve gori odnosi sa Saudijskom Arabijom su jednostavno primorale Iran da promeni politku.

Ovako sagledavši situaciju, rukovodstvo Islamske Republike Iran nije imalo ni nekog izbora, jer je svaka alternativa bila poražavajuća.

Kao najznačajniji aspekt sporazuma je bilo skidanje gore pomenutih sankcija i odmrzavanje iranskih finansijskih sredstava. Nakon skidanja sankcija, koje se istina mogu ponovo nametnuti ako Iran promeni ponašanje, dozvoljeno je korišćenje 120 milijardi američkih dolara kao i 907 tona zlatnih rezervi prema navodima Jahija Al Šaka- Predsednika Privredne Komore Teherana. Pored toga otvaranje iranskog tržišta za strane investitore kao i izvoz ogromnih rezervi nafte (nakon okončanja sankcija Iran je za 3 meseca izveo 600,000 barela nafte).

Sporazum ima najveći odjek u regionu. Jasno se može uočiti suština izjava izraelskih zvaničnika iskazana kroz jezik diplomatije. Izrael je izrazito protiv ovog sporazuma.


Više od politike:

Brexit – Posmatran iz perspektive nuklearnog oružja


Potpisivanje označava jačanje arhineprijatelja što svakako nije u interesu Izraela. Ugrožavanjem postojećeg odnosa snaga menja se lice i geopolitička nadmoć država Bliskog Istoka. Ni Turskoj ni Izraelu ne odgovara jak Iran. Kroz, sada, omogućene finansije Iran može da se dodatno upusti u borbu za latentni hegemonski položaj regiona.

Sa druge strane gotovo sve države regiona ne priznaju Izrael kao državu te osuđuju svaki njen potez. Postojanje i jačanje arhineprijatelja je svakako strah, veliki poziv na buđenje i značajno investiranje u proxi ratove (rat preko posrednika- sukobljene strane ratuju u korist trećih država). Proxi ratovi u kojima se Iran sjajno snalazi, već nekoliko godina uspešno vodi jedan protiv Saudijske Arabije (građanski rat u Jemenu) i finansira terorističke napade kroz Hezbolah i Hamas koji su usmereni ka Izraelu.

Kurdi se značajno raduju ovom sporazumu, jer su u mogućnosti da bez manje više većih smetnji imaju produbljene trgovinske odnose sa Islamskom Republikom, što nikako ne odgovara Turskoj sa kojom Iran nema baš prijateljske odnose.

Gledajući centar gde se uostalom nalazi ISIS, crna rupa koja guta Bliski Istok, Iran se uveliko nalazi u ratnom sukobu sa pomenutom kvazi državom. Samim tim ojačava svoj uticaj u Iraku kroz slanje komandanata Revolucionarne garde koji pomažu u obučavanju trupa i učestvuju u vojnim akcijama.

Kako se kreću „agenti“ Revolucionarne garde tako se širi i granica koju efektivno kontroliše Iran.

Bliski istok

Bliski istok

A granica će se sve više i više širiti, pogotovo sada, sa ogromnim finansijama, trgovinskim partnerima, stranim investicijama i ogromnom izvozu nafte.

Budućnost deluje zaista obećavajuće za Iran ukoliko nastavi da se pridržava trenutne politike. Rast ekonomske moći je zagarantovan. Kako ekonomska moć raste tako sa njom ide i vojna kao i u značajniji uticaj u regionu.

Značajnije finansije se mogu dati paravojnim organizacijama kao što su Hezbolah ili Hamas, radi zadovoljenja sopstvenih ciljeva i širenja interesa Islamske Republike Irana.

Na osnovu naftne ekonomije se dodatno mogu potpisati nova ili obnoviti stara savezništva koja mogu biti od presudnog značaja za geopolitičku poziciju izolovane države. U svakom slučaju vredi da se posveti pažnja Bliskom Istoku u predstojećem periodu.


Zašto prolazak kroz vrata izaziva zaboravljanje

Komentari

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *